Sos (franc. sauce, ang. dressing) |
Przepisy kulinarne - Sposoby przyrządzania sosów
Sosy są to dodatki do wielu dań.
|
|
|---|---|---|
![]() |
||
Podnoszą one walory smakowe wielu dań. Zawierają wiele dodatków mineralnych i witaminowych. Nadają potrawie zdecydowany smak, szczególnie potrzebne w przypadku potraw suchych lub bez wyraźnego smaku. W wielu przypadkach dzięki dodatkowi sosu smak potrawy zostaje uzupełniony o inny ton, np słodko—kwaśny, czy też owocowy. Mają one duże znaczenie w przepisach kulinarnych wielu kuchni świata. |
|
Sos morelowy |
||
|---|---|---|
|
składniki:
|
|
|
| Morele suszone opłukać, namoczyć na kilka godzin, ugotować w tej samej wodzie. | Przetrzeć, zmieszać z mąką ziemniaczaną, dodać do smaku cukier i śmietanę, zagotować. | |
| Oprócz cukru można dodać wino owocowe lub przyrządzić sos z samych moreli. | ||
Sos porzeczkowo – malinowy |
||
|---|---|---|
|
składniki:
|
|
|
| Porzeczki i maliny przebrać, opłukać, zalać niedużą ilością wrzącej wody, zagotować. Przetrzec przez gęste sito. Część płynu ostudzić, zmieszać z mąką ziemniaczana, połączyć zresztą płynu, dodać cukier, zagotować, wymieszać ze śmietaną. |
Można połączyć z żółtkiem. |
|
| składniki: |
|
|
| Umyte, pokrojone jabłka zalać wodą, ugotować, przetrzeć, dodać do smaku cukier, skórkę cytrynową, mąkę ziemniaczaną (zmieszaną z 2 – 3 łyżkami wody), wino, zagotować. | Można sos przyrządzić również bez wina. |
| Agrest opłukać, zalać niedużą ilością wrzącej wody, ugotować, przetrzeć, dodać mąkę ziemniaczaną | (rozmieszaną w 3 łyżkach wody), do smaku cukier, wino, zagotować. Można połączyć z żółtkiem. |
| składniki: |
|
|
Wodę zmieszać z mąką ziemniaczaną i marmoladą, dodać cukier do smaku, wino, zagotować.
Sos z powideł śliwkowych |
||
|---|---|---|
|
składniki:
|
|
|
|
Mąkę ziemniaczaną rozmieszać z mlekiem i powidłami, zagotować,
|
dodać do smaku cukier, tłuczony cynamon i skórkę z cytryny.
|
|
| Przyrządzić zgodnie z przepisem „Sos waniliowy” dodając 2 dkg kakao, |
które należy wcześniej zagotować z mlekiem. Można zamiast kakao dodać 5 dkg czekolady. |
| składniki: |
|
|
| Poziomki lub truskawki opłukać, obrać z szypułek, przetrzeć przez gęste sito. Połowę mleka rozmieszać z mąką ziemniaczaną, połączyć zresztą gorącego mleka, mieszając zagotować. Żółtka utrzeć z cukrem, dodając po trochu mleka, ciągle ucierać, na końcu zmieszać z utartymi poziomkami. | Naczynia z sosem włożyć do zimnej wody. W czasie chłodzenia sos mieszać. Można dodać 3 – 4 łyżki śmietanki lub gęstej młodej śmietany. |
Sos waniliowy |
||
|---|---|---|
|
|
| Połowę mleka zagrzać mocno, resztę rozmieszać z mąką ziemniaczana, połączyć z wrzącym mlekiem, zagotować mieszając. Żółtka utrzeć bardzo starannie z cukrem, dodawać po trochu mleka gorącego zagotowanego z mąką ziemniaczaną, ciągle ucierając, dodać wanilię. | Naczynie z serem wstawić do zimnej wody, ostudzić, często mieszając. Można dodać 2 dkg masła. |
Sos kawowy |
||
| Przyrządzić według przepisu „Sos waniliowy zaparzany”. Zamiast wanilii dodać 2 dkg palonej, zmielonej i zaparzonej kawy. | Napar musi być mocny. Dodawać napar do sosu w czasie ubijania na parze. | |
| składniki: |
|
|
| Surowe masło rozetrzeć z mąką, rozprowadzić białym winem, zagotować mieszając, dodać otartą skórkę i sok z cytryny. Przyprawić do smaku cukrem i rumem. | Sos podaje się do budyniów. | |
Sos waniliowy „zaparzany” |
||
|---|---|---|
|
składniki:
|
|
|
| Mleko zagotować. Żółtka utrzeć z cukrem, dolewać stopniowo wrzące mleko, ciągle mieszać, uważając, aby sos się nie „zwarzył”. Sos razem z naczyniem wstawić do drugiego naczynia z gorącą wodą, ubijać na parze, aż zgęstnieje, dodać wanilie, schłodzić w zimnej wodzie. W czasie chłodzenia często mieszać. |
Sos ten można przyrządzić oszczędniej, dodając tylko 2 żółtka i ½ dkg mąki ziemniaczanej, którą zagotować z mlekiem. W czasie chłodzenia do sosu dodać 2 dkg masła. |
|
Sos z wina (szodon) |
||
|---|---|---|
|
składniki:
|
|
|
| Żółtka utrzeć z cukrem, następnie ubijać na parze trzepaczką w kształcie rózgi, dodawać stopniowo gorące wino. Ubijać, aż sos zgęstnieje, przyprawić do smaku startą skórką cytrynową. | Sos podawać natychmiast po ubiciu, aby piana nie opadła. | |
|
Sosy gorące stosuje się do potraw gorących. Mogą one być słone lub słodkie, zależnie od potrawy, do której mają być podane. Sosy gorące słone składają się: z wywaru mięsnego, rybnego lub warzywnego, ze składnika głównego nadającego smak, z podprawy i przyprawy. Składnik zasadniczy wchodzi do sosu surowy, np. koper, chrzan, ogórki kiszone, gotowany, np. grzyby, duszony, np. cebula. Podprawę do sosów stanowi zawiesina z mąki i wody lub maki i śmietany, zasmażka rozprowadzona wodą, śmietaną lub śmietaną. Sposób zagęszczenia sosów jest taki sam jak zagęszczania zup.
|
Podstawą do przyrządzenia sosów gorących słodkich jest mleko. Sosy te zagęszcza się zagęszcza się zawiesiną z mąki kartoflanej i mleka lub podprawia zaparzonymi albo surowymi, utartymi z cukrem żółtkami. Słodkie sosy owocowe przyrządza się z soków świeżych owoców lub tez z przecierów uzyskanych z owoców rozgotowanych z niedużą ilością wody. Sosy owocowe zagęszcza się mąką ziemniaczaną. Sosy gorące słone przyprawia się solą, cukrem, kwaskiem lub octem, przyprawami aromatycznymi. Do sosów gorących słodkich, zależnie od rodzaju, dodaje się wanilię, kakao, kawę, czekoladę itp. |
|
![]() |
Sos cebulowy biały - soubise |
|
||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
||||||||||||||||
Sos chrzanowy |
||
|---|---|---|
| składniki: |
|
|
|
|
|
|
składniki:
|
|
|
|
|
|
Sos grzybowy ze świeżych grzybów |
||
|---|---|---|
|
||
|
|
|
| składniki: |
|
|
| *** | ||
|---|---|---|
|
|
|
Sos ogórkowy |
||
|---|---|---|
|
składniki:
|
|
|
| Ogórki umyć, cienko obrać, pokroić w drobną kostkę lub paseczki. Z tłuszczu i z mąki zrobić białą zasmażkę, rozprowadzić ja rosołem, dodać kwas ogórkowy i śmietanę, zagotować. |
Doprawić solą do smaku i dodać pokrojone ogórki. Sos ogórkowy podaje się do sztuki mięsa, do ryb, dań półmięsnych, zapiekanek i potraw z ziemniaków. |
|
Sos owocowy do mięsa |
|||
|---|---|---|---|
| składniki: |
|
|
|
|
Oczyszczone owoce umyć, zalać wrzącym sosem z pieczeni z wodą lub rosołem, zagotować. Śmietanę rozmieszać z mąką, sos zagęścić i doprawić do smaku solą i cukrem. Przed podaniem do sosu dodać masło. |
Sos jest odpowiedni do sztuki mięsa, kurcząt lub potrawki cielęcej. Zimą można stosować owoce mrożone lub żurawiny, które po rozgotowaniu trzeba przetrzeć przez sito. |
|
| składniki: |
|
|
|
|
Sos polski szary |
||
|---|---|---|
|
składniki:
|
|
|
| Rodzynki umyć, migdały sparzyć, obrać ze skórki, pokroić w paseczki. Mąkę zrumienić na ciemnozłoty kolor, dodać tłuszcz, rozprowadzić rosołem. Z cukru i wody (2 łyżki) przygotować karmel, zabarwić nim sos. Dodawać rodzynki, migdały i kawałek skórki cytrynowej, doprawić solą i cukrem, zagotować. |
Na końcu wcisnąć sok z cytryny.
|
|
Sos pomidorowy |
||
|---|---|---|
|
składniki:
|
|
|
|
|
|
Pomidory opłukać, pokroić na kawałki, zalać niedużą ilością wrzącej wody, dodać masło, pokrojoną cebulę. Udusić pod przykryciem. Pomidory przetrzeć razem z cebulą. |
Zimny wywar lub rosół rozmieszać z mąką i pomidorami, przyprawić do smaku solą, cukrem, zagotować. Połączyć ze śmietaną. Można dodać szczyptę pieprzu i 1 – 2 dkg masła. |
Sos z grzybów suszonych |
Wartość energetyczna: 156 kcal |
|||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
|||||||||||||
|
Sos majonezowy sporządza się z żółtek lub całych jaj i oleju (oliwy z oliwek). Jaja muszą być świeże, olej (sojowy, rzepakowy, rafinowany) lub oliwa również świeże, cukier i sól sproszkowane, ocet (6%) lub sok z cytryny, albo kwasek cytrynowy. Produkty powinny mieć temperaturę 20ºC, gdyż wówczas najlepiej uciera się sos. |
Sos majonezowy najlepiej ucierać w misce kamiennej, porcelanowej, emaliowanej, dobranej pojemnością do ilości sosu. Do ucierania należy używać trzepaczki w kształcie rózgi, lub pałki drewnianej. Ucierać należy w jedną stronę. Bardzo dobrze przygotowuje się majonez robotem elektrycznym. Jest on wydajniejszy i łatwo się łączy. |
|
składniki: |
|
|
|
Żółtko dokładnie oddzielić od białka, włożyć do dostosowanej wielkością miski (najlepsza jest do tego miska porcelanowa o okrągłym dnie), ucierać trzepaczką w kształcie rózgi w jedną stronę (można drewnianą pałką), dodając trochę soku z cytryny lub octu i ciągle wkrapiając olej. Gdy sos jest zbyt gęsty rozrzedzić go octem i wodą lub wywarem mięsnym i znowu ucierać, dolewając olej dopóki nie wyjdzie cała przewidziana ilość. Na końcu przyprawić do smaku solą, cukrem, octem lub cytryną. |
Gęstym majonezem okłada się różne zimne przekąski z ryb, jaja itp. Do sałatek lub też do przyrządzania sosów należy majonez rozrzedzić wywarem mięsnym lub wodą. Do majonezu można dodać trochę musztardy. |
|
Jeżeli majonez w czasie ucierania „zwarzy się”, można go naprawić. Majonez można przyrządzić z całego jaja zamiast z żółtka. |
|
| składniki: |
|
|
|
Z masła i z mąki sporządzić białą zasmażkę, rozprowadzić ją ¼ l wywaru, zagotować. Sos powinien być gęsty (schłodzić, wymieszać dokładnie z surowym żółtkiem). Ucierać trzepaczką w kształcie rózgi w jedną stronę, wkrapiać olej. Przyprawić do smaku solą, cukrem, octem, można dodać trochę musztardy. |
Jeżeli potrzeba – rozrzedzić wywarem. Doskonale nadaje się do przyrządzania różnych sałatek. |
|
Można najpierw utrzeć majonez z żółtka i z oleju, a następnie stopniowo dodawać ostudzoną zasmażkę. |
|
|
dodając do smaku musztardę, aby sos był dosyć ostry, sól i cukier.
|
| składniki: |
|
|
| Szpinak starannie opłukać w dużej ilości wody, przebrać, grube łodyżki oddzielić i odrzucić. Zalać ⅛ l wrzącej osolonej wody, ugotować bez przykrycia, odcedzić, przetrzeć przez gęste, włosiane sito. | Sporządzić sos według przepisu na „Sos majonezowy”, wymieszać go ze szpinakiem, przyprawić do smaku solą, cukrem, musztardą, sokiem z cytryny lub octem. | |
|
Świeży szpinak można po opłukaniu zemleć w maszynce, wycisnąć sok, dodać 3 – 4 łyżki wody, zagotować. Powstały na powierzchni ugotowanego szpinaku kożuch zebrać i wykorzystać do farbowania majonezu. |
||
Sos tatarski |
||
|---|---|---|
|
składniki:
|
|
|
|
|
| składniki: |
|
|
| Przyrządzić sos majonezowy z oleju i żółtka, dodać siekany szczypiorek lub drobną cebulę szalotkę, rozrzedzić czerwonym winem, | przyprawić do smaku solę, cukrem, musztardą, pieprzem, jeśli trzeba – octem. | |
Sosy podprawiane zasmażką i śmietaną |
||
|---|---|---|
|
Sosy na stronie: |
![]() |
|
|
|
||
Sos Mornay |
Wartość energetyczna: 357 kcal
|
||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
||||||||||||||||
Sos beszamelowy z mlekiem |
|
|||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
|||||||||||||
Sos beszamelowy ze śmietaną |
|
|||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
|||||||||||||
Sos cebulowy rumiany |
|
|||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
|||||||||||||
Sos chrzanowy z zasmażką i śmietaną |
|
|||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
|||||||||||||
Sos grzybowy |
|
|||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
|||||||||||||
Sos grzybowy z zasmażką i śmietaną |
|
|||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
|
||||||||||||
|
|
|
|
Sos głogowy do mięsa |
|
||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
||||||||||||||
|
Do sporządzenia tego sosu można użyć 10 dkg marmolady głogowej. |
|||||||||||||||
Sos holenderski |
(na podstawie żółtek ucieranych z masłem) |
|||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
|||||||||||||
Sos korniszonowy z zasmażką |
|
|||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
|||||||||||||
Przyrządzić według przepisu „Sos korniszonowy z zasmażką”, dodając przed wydaniem ⅛ l śmietany.
Sos maderowy |
|
|||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
Sos mięsny |
|
|||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
|||||||||||||
Sos mięsny z pomidorami |
||||
|---|---|---|---|---|
|
Przyrządzić według przepisu „Sos mięsny”, dodając rozgotowane i przetarte pomidory lub koncentrat pomidorowy (30 dkg pomidorów lub 5 dkg koncentratu pomidorowego).
|
||||
Sos musztardowy |
|
|||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
Sos ogórkowy z zasmażką i śmietaną |
|
|||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
|||||||||||||
Sos pieczarkowy z winem |
|
||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
||||||||||||||||
Sos polski (szary) |
|
||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
||||||||||||||||
Sos pomidorowy z zasmażką |
|
||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
Pomidory opłukać, pokroić na kawałki, dodać obraną, pokrojoną cebulę. Zalać niedużą ilością wrzącej wody, dodać masło, udusić pod przykryciem na silnym ogniu. Z mąki i tłuszczu sporządzić jasnozłotą zasmażkę, rozprowadzić przetartymi pomidorami i rosołem, zagotować. Dodać sól, cukier do smaku, i jeśli trzeba – kwasek cytrynowy.
Sos ten można dodawać do krokietów, pasztecików, naleśników z mięsem, sztuki mięsa, ozora, do zapiekania potraw jarskich i mięsnych. |
||||||||||||||||
Sos pomidorowy z zasmażką i śmietaną |
|
|
|---|---|---|
|
Przed dodaniem sosu połączyć ze śmietaną (ok. ⅛ litra).
|
||
Sos węgierski |
|
||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
||||||||||||||||
| składniki: |
|
|
Cebulę obrać, opłukać, posiekać, lekko zrumienić na tłuszczu, dodać mąkę, zasmażyć, rozprowadzić rosołem. Ziemniaki umyć, obrać, opłukać, bardzo drobno pokroić, zalać ¼ l wrzącej wody, ugotować, ale nie rozgotować. Połączyć z zasmażką, zagotować razem, mieszając. Przyprawić do smaku pieprzem, solą, cukrem, sokiem z cytryny lub kwaskiem cytrynowym, karmelem (jak w Sos polski szary). Wsypać zieloną zieleninę. Dodawać do sztuki mięsa.
Sos „a la maitre d’hotel” |
(dressing a la maitre d’hotel) |
||||||||||||||||
|
Kawałek masła zmieszać z drobno posiekaną natką pietruszki, pieprzem i sokiem z cytryny. Gdy ta masa stwardnieje, kroi się w plasterki i kładzie na usmażone mięso.
|
Sosy zimne |
|---|
|
Sosy zimne podawane są do przekąsek, sałatek, zimnych mięs. Łatwe i szybkie do przyrządzenia są na podstawie śmietany i sosy na podstawie przetworów owocowych z dodatkiem ostrych przypraw. Bardziej skomplikowany jest majonez i sosy na jego podstawie. Sosy na podstawie śmietany nie są podprawianie, śmietana więc musi być gęsta, aby nie oddzielała się od innych składników. |
Sosy te sporządza się z surowych żółtek, lub jaj ugotowanych na twardo, musztardy, przecieru pomidorowego, jabłek, chrzanu, szczypiorku. Sosy na podstawie przetworów sporządza się z galaretki porzeczkowej, głogowej, którą rozrzedza się winem i przyprawia musztardą, chrzanem. |
|---|---|
|
|

Chrzan z octem |
|
|||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
|||||||||||||
Sos potrawkowy (poulette) |
sos na podprawie zacieranej żółtkami |
||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
||||||||||||||||
|
|
| Szczypiorek opłukać, otrząsnąć, posiekać. Żółtko rozetrzeć z musztardą i cukrem na jednolitą masę. Pod koniec ucierania po trochu dodawać śmietanę. |
Przyprawić do smaku cukrem, solą, cytryną lub kwaskiem cytrynowym i wymieszać z siekanym szczypiorkiem. |
|
|
| Chrzan umyć, obrać, zetrzeć na drobnej tarce, dodać opłukane, starte (jeśli skóra gruba, obrać) jabłko, | połączyć ze śmietaną, przyprawić do smaku solą, cukrem, kwaskiem cytrynowym lub octem. |
|
|
| Jaja obrać, posiekać, zmieszać dokładnie ze śmietaną. Sos przyprawić do smaku solą, cukrem, | sokiem z cytryny lub kwaskiem cytrynowym. |
Sos ze śmietany z musztardą |
||
|
składniki:
|
|
|
Śmietanę wymieszać dokładnie, dodając |
do smaku sól, cukier i musztardę. |
Sos ze śmietany ze szczypiorkiem z jajami na twardo |
|
|
|---|---|---|
|
|
|
|
Jaja obrać, posiekać. Szczypiorek opłukać, otrząsnąć z wody, posiekać.
|
Szczypiorek, śmietanę, jaja starannie wymieszać, przyprawić do smaku solą, cukrem i sokiem z cytryny lub kwaskiem cytrynowym.
|
Sos ze śmietany ze szczypiorkiem z jajami na twardo i musztardą |
|
|
|---|---|---|
|
|
|
|
Przyrządzić według przepisu „Sos ze śmietany ze szczypiorkiem z jajami na twardo”, dodając musztardy do smaku.
|
Zamiast jaj na twardo można dać surowe żółtka.
|
Sosy na podstawie galaretki lub marmolady owocowej |
borówki z jabłkami i chrzanem
|
||
|---|---|---|---|
|
|
|||
| Chrzan umyć, oczyścić, oskrobać, zetrzeć na tarce o drobnych otworach, włożyć do miski, skropić sokiem z cytryny, lub rozpuszczonym kwaskiem cytrynowym, dodać stertą skórkę pomarańczy i cytryny, |
oraz sok z cytryny i pomarańczy, dodać posiekaną, smażoną skórkę pomarańczową, galaretkę porzeczkową, musztardę, wino. Wszystkie składniki wymieszać, przyprawić solą i cukrem do smaku. |
||
|
|
|||
| Chrzan umyć, oskrobać, opłukać, zetrzeć na drobnej tarce, skropić roztworem kwasku cytrynowego, dodać drobno posiekaną skórkę pomarańczową, skórkę i sok z cytryny, wino, przetarte przez sito borówki. |
Wszystkie składniki dokładnie wymieszać, przyprawić do smaku solą, cukrem, musztardą. Podawać do mięsa i do dziczyzny. |
||

Sosy owocowe podprawiane mąką ziemniaczaną z wodą lub mlekiem |
|||||
|---|---|---|---|---|---|
|
Sosy:
|
|||||
Mąkę ziemniaczaną rozmieszać z mlekiem i powidłami, zagotować, dosłodzić do smaku, dodać tłuczony cynamon i skórkę z cytryny.
Wodę zmieszać z mąką ziemniaczaną i marmoladą, dodać cukier, wino, zagotować.
Morele suszone opłukać, namoczyć na kilka godzin w wodzie, ugotować w tej samej wodzie. Przetrzeć, zmieszać z mąką ziemniaczaną, dodać do smaku cukier i śmietanę, zagotować.
Oprócz cukru można dodać wino owocowe lub czerwone albo przyrządzić sos z samych moreli.
Agrest opłukać, zalać niedużą ilością wrzącej wody, ugotować, przetrzeć, dodać mąkę ziemniaczaną (rozmieszaną w 3 łyżkach wody), do smaku cukier, wino, zagotować. Można połączyć z żółtkiem.
Porzeczki i maliny przebrać, opłukać, zalać niedużą ilością wrzącej wody, zagotować. Przetrzeć przez gęste sito. Część płynu ostudzić, zmieszać z mąką ziemniaczaną, połączyć zresztą płynu, dodać cukier, zagotować, wymieszać ze śmietaną. Można połączyć z żółtkiem.
Umyte, pokrojone jabłka zalać wodą, ugotować, przetrzeć, dodać do smaku cukier, skórkę cytrynową, mąkę ziemniaczaną (zmieszaną z 2 – 3 łyżkami wody), zagotować. Można przyrządzić sos również bez wina.
Sosy podprawiane żółtkami utartymi z cukrem |
|||