1. Cebulę obrać, opłukać, pokroić, dodać tłuszcz, zalać ¼ wrzącej wody, ugotować do miękkości, przetrzeć przez sito razem z wywarem, ⅛ l wywaru lub rosołu (zimnego) zmieszać z mąką, dodać przetartą cebulę, zagotować.

2. Połączyć ze śmietaną, lub śmietanką, przyprawić solą i cukrem. Sos powinien być gęsty.

3. Można dodać żółtko i szczyptę pieprzu. Używać do jaj, kotletów, sztuki mięsa. 

• 8 – 10 dkg chrzanu (1 gruby korzeń)
• 3 dkg mąki
• sól, cukier

• ¼ litra wywaru z włoszczyzny lub rosołu
• ⅛ litra śmietany
• ocet lub kwasek cytrynowy

Chrzan oskrobać, opłukać, zetrzeć na tarce o małych otworach. Mąkę rozmieszać z zimnym wywarem, zagotować, dodać starty chrzan, sól, kwasek cytrynowy lub ocet, cukier do smaku, zagrzać mieszając. Połączyć z gęstą śmietaną. Można dodać 2 -3 dkg masła.

Jeżeli chce się użyć sosu chrzanowego do zapiekania z mięsem lub innymi potrawami, należy go zaciągnąć 1 -2 żółtkami. Potrawę do zapiekania zalewa się zimnym, gęstym sosem.

• 2 – 3 dkg grzybów suszonych
• ⅛ śmietany

• 3 dkg mąki
• sól

Grzyby starannie umyć w ciepłej wodzie, namoczyć na kilka godzin w zimnej wodzie i w tej samej wodzie ugotować. Wywar z grzybów odparować do ¼ l. Rozmieszać mąkę z zimnym wywarem z grzybów, dodać drobno posiekane grzyby, osolić, zagotować.

Połączyć ze śmietaną.

Można dodać szczyptę pieprzu i 1 – 2 dkg masła.

• 40 dkg świeżych grzybów
• 5 dkg cebuli
• zielenina
• 3 dkg mąki
• ⅛ l śmietany
• sól, pieprz

Grzyby oczyścić z ziemi i piasku, przyciąć trzony, opłukać, pokroić w drobne, cienkie paski. Cebulę obrać, opłukać, pokroić w drobną kostkę, dodać do grzybów. Zalać ¼ l wody, dusić pod przykryciem do miękkości, podprawić mąką, przyprawić solą, pieprzem, zagotować. 

Połączyć ze śmietaną. Można dodać 2 – 3 dkg masła, 1 łyżkę siekanego koperku i siekanej zielonej pietruszki

• 2 – 3 łyżki siekanego koperku (szczypiorku)
• ¼ l rosołu lub wywaru z warzyw
• ⅛ l śmietany

• 3 – 4 dkg mąki
• sól
  
• 2 dkg masła

Koperek opłukać, otrząsnąć, posiekać. Zimny rosół zmieszać z mąką, osolić, zagotować, połączyć ze śmietaną, koperkiem lub szczypiorkiem, dodać masło.

Można połączyć z żółtkami.

• 20 dkg ogórków kiszonych
• 3 dkg mąki
• 3 dkg tłuszczu
• 10 dkg śmietany

• szklanka rosołu
  lub wywaru z warzyw
• kwas z ogórków
• sól do smaku

Doprawić solą do smaku i dodać pokrojone ogórki.

Sos ogórkowy podaje się do sztuki mięsa, do ryb, dań półmięsnych, zapiekanek i potraw z ziemniaków.  

• 20 dkg porzeczek (agrestu)
• szklanka sosu z pieczeni połączonego z wodą lub rosołem
• 25 dkg śmietany

• 1 dkg mąki
• 1 dkg masła
• sól, cukier do smaku

Oczyszczone owoce umyć, zalać wrzącym sosem z pieczeni z wodą lub rosołem, zagotować. Śmietanę rozmieszać z mąką, sos zagęścić i doprawić do smaku solą i cukrem.

Przed podaniem do sosu dodać masło.

Sos jest odpowiedni do sztuki mięsa, kurcząt lub potrawki cielęcej.

Zimą można stosować owoce mrożone lub żurawiny, które po rozgotowaniu trzeba przetrzeć przez sito.  

• 20 dkg pieczarek
• 5 dkg cebuli
• sól, pieprz
• 3 dkg mąki

• ⅛ l śmietany
• 1 cytryna
• 1 łyżeczka siekanej zielonej pietruszki
  

Przyrządzić sos tak jak „Sos ze świeżych grzybów”.

Pod koniec przyrządzania dodać do smaku sok z cytryny i siekaną zieleninę.

• 3 dkg tłuszczu
• 3 dkg mąki
• 2 dkg cukru na karmel
• 1 ½ szklanki rosołu z mięsa (ryb)

• cytryna
• 5 dkg rodzynek
• 3 dkg migdałów
• sól i cukier do smaku

Na końcu wcisnąć sok z cytryny.

Ryby podawane z sosem polskim szarym to tradycyjne danie wigilijne. Sos polski podaje się poza tym do gotowanego świeżego lub peklowanego ozorka oraz do potrawki cielęcej. 

• 40 dkg świeżych, dojrzałych pomidorów lub 6 dkg koncentratu pomidorowego (12%)
• 3 dkg cebuli
• ¼ l wywaru z włoszczyzny lub rosołu

•  3 dkg mąki

• 3 dkg masła lub margaryny
• ⅛ l śmietany
• sól
• cukier 

Pomidory opłukać, pokroić na kawałki, zalać niedużą ilością wrzącej wody, dodać masło, pokrojoną cebulę. Udusić pod przykryciem. Pomidory przetrzeć razem z cebulą.

Zimny wywar lub rosół rozmieszać z mąką i pomidorami, przyprawić do smaku solą, cukrem, zagotować. Połączyć ze śmietaną. Można dodać szczyptę pieprzu i 1 – 2 dkg masła.

1.  Grzyby umyć w ciepłej wodzie, następne moczyć w zimnej wodzie przez kilka godzin (namoczyć na noc), ugotować w tej samej wodzie (wywar zachować!)

2.  Wywar odparować do objętości 200—250 ml, ostudzić. Dodać mąkę, wymieszać, dodać drobno pokrojone grzyby, zagotować, posolić. Dodać śmietanę, doprawić pieprzem.

3.  Podawać do kotletów ziemniaczanych, kasz na sypko, kopytek, makaronów, klusek śląskich, do klopsików, pieczeni czy sztuki mięsa.